شهرستان ميبد :

شهرستان ميبد در پنجاه كيلومتري شمال غربي شهرستان يزد قرار دارد . اين شهرستان با 1271 كيلومتر مربع وسعت‌، كوچكترين شهرستان استان ، و به لحاظ تراكم نسبي جمعيت ، بعد از يزد قرار دارد بر اساس نتايج سرشماري عمومي نفوس و مسكن سال 1375جمعيت اين شهرستان بالغ بر 59700 نفر است . شهرستان ميبد شامل يك بخش «مركزي»و دو دهستان به نامهاي «بفروئيه» و «شهداء» است . اگر چه بافت سنتي اين شهرستان در طول زمان گزندهاي فراوان ديده است اما يكي از نمونه هاي نادر شهرهاي باستاني ايران به شمار مي رود .برخي از آثار تاريخي اين شهرستان عبارتند از : نارين قلعه، مسجد جامع ميبد ، مسجد جامع فيروزآباد ، مسجد جامع بفروئيه ، مسجد جامع زيرگ بيده (معماري بوكني ) مسجد جامع دهنو ده آباد ، قلعه هاي پراكنده ، مجموعه كارواني رباط (كاروانسرا ، چاپارخانه ، يخچال خشتي و آب انبار كلار )، زيارتگاههاي امامزاده خديجه خاتون ،ميرصدرالدين قنبر ، پيرچراغ ، آسيابها ، حسينيه هاي قديمي ، آب انبار ها ، برجها ، حصارها ، خندقها و دروازه هاي شهر از دوره ساساني به بعد و …

نارين قلعه :

اين بنا به عنوان يكي ازكهنترين بناهاي خشت خام در كشور و مهمترين آثار تاريخي پيش از اسلام به شمار مي رود . بر اساس تازه ترين كاوشهاي باستان شناسي قدمت اين بنا به هزاره سوم پيش از ميلاد تخمين زده شده است بناي نارين قلعه بر بالاي مرتفع ترين پشته گلي شهر به ارتفاع 25 متر و در زميني به مساحت 4 هكتار صورت گرفته كه با اشراف كامل بر شهر از دور به عنوان يك عنصر شاخص ديده مي شده است . ديوارهاي سنگين تودر تو به همراه چندين فصيل و دربند و برج و باروهايي كه اين بنا را از پيرامون خود جدا مي كند ساختار كالبدي نارين قلعه را تشكيل مي دهند . كليه فضاها ، ديوارها ،برجها و دربندهاي مشاهده شده در اين بنا مجهز به تيركشها و روزن ها و جان پناه مي باشند كه جنبه هاي تدافعي قلعه را آشكار مي سازند . اين بنا در اغلب دوره ها به عنوان ارگ حكومتي و گاه به عنوان پناه گاه از آن استفاده مي شده است .

چاپار خانه :

چاپارخانه ميبد كه قدمت آن به دوره قاجار بر مي گردد يكي از مراكز عمده پستي و چاپاري قديم بوده است كه در مسير راه باستاني ري كرمان و در كنار كاروانسراي ميبد احداث شده است . ساختمان اين بنا به دليل اينكه مكاني جهت حفظ و نگهداري امانات دولتي و پيامها و نامه هاي پر اهميت بوده است به صورت دژ و قلعه اي ساخته شده كه دفاع و حفاظت از آن ميسرباشد و اين اهميت از برجها ،ديوارهاي بلند، روزنه هاي ديده باني، تيركشها و موقعيت خوب دفاعي آن پيداست.اين چاپارخانه شامل يك محوطه روباز و دو محوطه سرپوشيده و اتاقهايي مخصوص رئيس چاپارخانه و اقامت پيكها و نگهبانان و نگهداري اسبها مي باشد . اين بناي خشتي جهت بهره برداري و تبديل به موزه پست به صورت اماني به اداره كل پست استان يزد واگذار گرديده است.

كاروانسراي شاه عباسي :

اين كاروانسرا كه گويا بر جايگاه كاروانسراي قديمي تري ساخته شده از جمله كاروانسراهاي سبك صفوي و يكي از كاملترين كاروانسراهاي بين راهي به شمار مي رود . اين كاروانسرا به شيوه معروف چهار ايواني و با آجر ساخته شده و به لحاظ برخورداري از فضاهاي متنوع و تجهيزات ايمني قديم و جريان هميشگي آب و جهات بهداشتي يكي از رباطهاي كم نظير منطقه بوده است .

ساختمان كاروانسرا شامل : ساباط (با پوشش يزدي بندي )، ايوانهاي بيروني ، هشتي ورودي ، حياط مركزي ، حوضخانه و مهتابي و چهار هشتي زيبا و فضاهاي سرپوشيده ي (سول) شرقي و غربي و جمعاً صد ايوان و اتاق و اجاق براي استفاده كاروانيان بوده است .

هم اكنون ميراث فرهنگي ميبد و يك مركز فرهنگي (كتابخانه مركز اسناد) در بخشي از بنا استقرار يافته و سول (سالن) شرقي آن جايگاه موزه زيلوهاي تاريخي ميبد و سول (سالن) غربي آن نيز به عنوان رستوران سنتي و كافي شاپ (سفره سراي شاه عباسي) مورد استفاده همگاني است .



يخچال:

يخچال ميبد با قدمتي كه به پيش از دوره قاجار مي رسد ، يكي از معدود يخچالهاي به جاي مانده در استان يزد است . ساختمان يخچال ميبد به مانند ديگر يخچالهاي مناطق كويري از خشت و گل ساخته شده و ساختار معمار ي آن بر اساس محاسبات بسيار سنجيده اقليم شناسي براي كاركرد هاي ويژه بوده است .

بخشهاي عمده و اصلي اين بناي باشكوه و سودمند عبارتند از : 1ـ ديوارهاي سايه انداز 2 ـ حوض يخبند 3ـ مخزن يخچال 4ـ گنبد

ديوارهاي شرقي و غربي و جنوبي در زمستان سايه سار سردي در محوطه شمالي يخچال فراهم مي ساخته كه در شبهاي چله با انداختن آب قنات به حوض پهناور و كم عمق آن محوطه و تكرار اين كار در شبهاي متوالي ، قطعات بزرگ يخ ساخته مي شده و پس از شكسته شدن به مخزن يخ در زير گنبد يخچال انتقال داده مي شده است ؛ گنبد خشتي بزرگ همانند « فلاسك »يخهاي انباشته را نگه مي داشته كه براي استفاده ي كاروانيان و مردم از آن استفاه مي كرده اند .

شاهراه ري – كرمان:

شاهراه باستاني ري – كرمان كه از كنار شهر تاريخي ميبد مي گذرد يكي از معابر باستاني ايران است كه ازغرب تا شرق كشور كشيده شده و شهرهاي متعددي چون كرمانشاه ، همدان ، قزوين ، ري ،قم ، كاشان ، نائين ، ميبد ، يزد ، مهريز ، كرمان ، بم و زابل در اين مسير واقع بوده اند . اين شاهراه علاوه بر اينكه مورد استفاده كارونهاي بازرگاني و نظامي سياحتي بوده است به عوان يك مسير ارتباط پستي قديمي نيز مور استفاده قرار مي گرفته است .
آب انبار كلار:

اين آب انبار كه به نام كلار ناميده مي شود درست روبروي در ورودي كاروانسرا جاي گرفته و توازن معماري زيبايي به ساباط و سردرگاه بخشيده است .


ساخت آب انبار بر اساس سنگنوشته ي آن مربوط به قرن 11 هجري قمري (1070) است و به روشني همت معمار و هدف سازنده خيرخواه آن را براي بهره مندي رهگذران از آب گوارا بيان مي كند .

از ويژگيهاي ساختاري آب انبار كلار ، استفاده سنجيده معمار از موقعيت توپوگرافي زمين در ساختن مخزن و پلكان آن است ؛ به گونه اي كه خستگان راه ، تنها با چند پله اي انگشت شمار به پاشير آب انبار مي رسيده اند .

آب انبار كلار هنوز هم به عنوان يك منبع آب آشاميدني قابل بهره برداري است .



برج محمود آباد :
اين بناي تاريخي كه قدمت آن به دوره قاجاريه بر مي گردد با پلاني مدور و از جنس خشت بنا گرديده است . اصل بنا دو طبقه بوده و در فضاي بالاي آن فضاي باز براي اقامت موقت قرار داشته است . در داخل بدنه بنا حفره هايي جهت آشيانه كبوتران تعبيه شده است . در نماي بيروني قسمت انتهايي برج مقرنسهاي ساده اي كه بيانگر حالت تدافعي برج بوده است ديده مي شود .

از اين برج كه با كاربري قلعه ساخته شده است به عنوان محلي براي ذخيره غذا و پناه گيري در مواقع ناامن استفاده مي شده است .


مسجد جامع ميبد

مسجد جامع ميبد از مهمترين بناهاي تاريخي باقيمانده از دوران اسلامي در شهر ميبد است . از نظر موقعيت قرارگيري در بافت شهري ، مي توان گفت اين مسجد به عنوان قلب شهر قديم ميبد محسوب مي شود ، زيرا شريان هاي اصلي شهر كه در واقع 4 راسته منشعب از 4 دروازه شهر قديم بوده است در محل مسجد جامع با هم تلاقي داشتند .

مجموعه مسجد جامع كه مساحتي در حدود 3000 متر مربع دارد شامل چنئين فضا در كنار يكديگر و گه گاه مستقل مي باشد . بخش اصلي مسجد شامل صحن بزرگ ، گنبدخانه و ايوان ، همراه با شبستان هاي اطراف كه فضاي تابستانه محسوب مي شود و گرمخانه شرقي و غربي و نيز شمالي كه شبستان هاي زمستاني مسجد هستند . مسجد امنام حسن (ع) با گنبدخانه خشتي ويژه و شبستان اطراف در شمالي ترين بخش مجموعه و مسجد حاجي حسن علي در گوشه شمال شرقي از جمله ساختمان هاي اين مجموعه هستند . از ديگر فضاهاي متصل به اين مجموعه مي توان كاروانسرا و آب انباري نام برد كه به طور كامل از بين رفته اند .

ويژگي مهم و منحصربفرد مسجد جامع ميبد دوره هاي تاريخي متعددي است كه در دل ساختارهاي فعلي آن نهان است كه از صدر اسلام آغاز و تا به امروز ادامه پيدا كرده است و آن را بسان موزه معماري اين منطقه مي توان قلمداد كرد .

با پيگيري تاريخ تحولات ساختماني مسجد مي توان شواهد و مستنداتي را يافت كه حكايت از تاريخي ديرين ميبد و كلاً منطقه يزد دارد .

قديمي ترين ساختارهاي بدست آمده در مسجد جامع آثار مسجدي از صدر اسلام است كه با طرحي شبستاني در شمالي ترين بخش مسجد معرف تاريخي در حدود سده دوم هجري مي باشد و قابل قياس با بسياري از مساجد صدر اسلام (در بلاد اسلامي و بويژه ايران ) است .

پرونق تربن دوره حيات مسجد به سده 9 ـ 7 ه . ق بر مي گردد كه بخشي از آن در زمان حكومت سلسله آل مظفر (كه مركز حكومت ايشان از ابتدا در ميبد بوده است ) گذشته است . توسعه تاريخي مسجد جامع در اين زمان اتفاق افتاد. گسترش مسجد به سمت غرب و ساخت مسجدي مستقل در اين سمت ، بنيان گنبدخانه امنام حسن (ع) و شبستان هاي اطراف و نيز گسترش به سمت شمال ، از جمله اقدامات اين زمان است .

از وبلاگ يزد و ميبد